اثربخشی تحریک فراجمجمه‌ای مغز با استفاده از جریان مستقیم الکتریکی بر بهبود تنظیم هیجان و کارکردهای اجرایی افراد مبتلا به میگرن

ملاک درآباد, رویا; نوری مقدم, ثنا

doi:10.66224/jps.25.163.13

پیام خود را بنویسید

ارسال به ایمیل

پاییز 1405(مهر)، برگشت به فهرست مقالات | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ 10.66224/jps.25.163.13

اثربخشی تحریک فراجمجمه‌ای مغز با استفاده از جریان مستقیم الکتریکی بر بهبود تنظیم هیجان و کارکردهای اجرایی افراد مبتلا به میگرن

رویا ملاک درآباد

، ثنا نوری مقدم^*

گروه روانشناسی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران. ، s.nourimoghadam@ped.usb.ac.ir

چکیده: (32 مشاهده)

زمینه: تنظیم هیجان و نقص کارکردهای اجرایی به‌عنوان عوامل مؤثر در بروز و تداوم میگرن شناخته می‌شوند. ولی مکانیسم‌های دقیق و اثربخشی مداخلات نوین بر این عوامل به طور کامل بررسی نشده است؛ بنابراین، ارزیابی تأثیر تحریک فراجمجمه‌ای بر این متغیرها برای توسعه درمان‌های جدید ضروری است.
هدف: این پژوهش با هدف بررسی اثربخشی تحریک فراجمجمه‌ای مغز با استفاده از جریان مستقیم الکتریکی بر بهبود تنظیم هیجان و کارکردهای اجرایی افراد مبتلا به میگرن انجام شد.
روش: این مطالعه نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون - پس‌آزمون و گروه گواه انجام شد. ۳۰ بیمار میگرنی مراجعه‌کننده به درمانگاه‌های تخصصی مغز و اعصاب تهران در سال ۱۴۰۳ به روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب و به‌صورت تصادفی در دو گروه آزمایش (۱۵ نفر) و گروه گواه (۱۵ نفر) قرار گرفتند. ابزارهای پژوهش شامل پرسش‌نامه‌های دشواری تنظیم هیجان (گرتز و رومر، ۲۰۰۴) و کارکرد اجرایی (بارکلی، ۲۰۱۲) بود. گروه آزمایش به مدت ۱۵ جلسه ۲۰ دقیقه‌ای تحت تحریک فراجمجمه‌ای مغز با شدت ۲ میلی‌آمپر قرار گرفتند. داده‌ها با استفاده از تحلیل واریانس با اندازه‌گیری مکرر و نرم‌افزار SPSS نسخه ۲۶ تحلیل شدند
یافته ها: نتایج نشان داد تحریک فراجمجمه‌ای مغز بر بهبود تنظیم هیجان (05/0> P) و کارکردهای اجرایی (05/0> P) تأثیر معناداری دارد. بهبود در تمام خرده مقیاس‌های تنظیم هیجان و کارکردهای اجرایی مشاهده شد. اثرات مداخله در مرحله پیگیری نیز پایدار بود و تفاوت معناداری بین پس‌آزمون با پیگیری مشاهده نشد (05/0 < P).
نتیجه‌گیری: نتایج این مطالعه نشان می‌دهد تحریک فراجمجمه‌ای مغز می‌تواند به‌عنوان روشی مؤثر برای بهبود تنظیم هیجان و کارکردهای اجرایی بیماران میگرنی مورد استفاده قرار گیرد. پیشنهاد می‌شود این روش در کنار سایر درمان‌های دارویی و روان‌شناختی به کار گرفته شود.

شماره‌ی مقاله: 13

واژه‌های کلیدی: میگرن، تحریک فراجمجمه‌ای مغز، تنظیم هیجان، کارکردهای اجرایی

نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي
دریافت: 1404/3/7 | پذیرش: 1405/3/1 | انتشار: 1405/7/1

فهرست منابع

1. اسماعیلی، مهرنوش؛ هاشمی، سید اسماعیل؛ مهرابی‌زاده هنرمند، مهناز؛ حمید، نجمه؛ و احمدیان، مانا. (۱۴۰۲). کاوش تجربیات زیسته هیجانی بیماران مبتلا به اختلال میگرن. مجله علوم روانشناختی، ۲۲(۱۳۲)، ۷۵–۹۲. https://doi.org/10.52547/JPS.22.132.2467

2. باغستانی، علیرضا؛ جاودان، موسی؛ و محمدی، کوروش. (۱۴۰۳). اثربخشی طرحواره‌درمانی تلفیق‌شده با تحریک مستقیم مغزی از طریق جمجمه بر تنظیم هیجان و کارکردهای اجرایی در افراد دارای نشانه‌های افسردگی. فصلنامه روانشناسی تجربی و شناختی، ۱(۳)، ۵۸–۷۲.https://quarterlyecp.com/index.php/ecp/article/view/49

3. بشارت، محمدعلی. (۱۳۹۷). مقیاس دشواری تنظیم هیجان. اندیشه و رفتار در روانشناسی بالینی (اندیشه و رفتار)، ۱۲(۴۷)، ۸۹–۹۲. https://sanad.iau.ir/Journal/jtbcp/Article/1118414

4. بیات، محسن؛ بشرپور، سجاد؛ آقاجانی، سیف‌الله؛ و میکائیلی، نیلوفر. (۱۴۰۴). مقایسه اثربخشی طرحواره درمانی هیجانی و درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد بر تحمل پریشانی و دشواری تنظیم هیجان در افراد مبتلا به اختلال افسردگی اساسی. مجله علوم روانشناختی، ۲۴(۱۵۰)، ۵۹–۸۱. https://psychologicalscience.ir/browse.php?a_id=2616&sid=1&slc_lang=fa&ftxt=0

5. بیات، محسن؛ نریمانی، محمد؛ و بشرپور، سجاد. (۱۳۹۸). بررسی تأثیر رفتار درمانی دیالکتیک با درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد بر تنظیم هیجان و روابط بین فردی در افراد بزرگسال مبتلا به اختلال بیش‌فعالی و نقص توجه. مجله دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، ۶۲(۵.۱)، ۵۴–۷۴. https://doi.org/10.22038/mjms.2020.16349

6. زبردست، عذرا؛ و شفیعی‌تبار، مهدیه. (۱۳۹۸). عاطفه مثبت و منفی، راهبردهای تنظیم شناختی هیجان، و ناگویی هیجانی در دختران مبتلا به سردرد میگرنی. فصلنامه سلامت روان کودک، ۶(۲)، ۱۸۰–۱۹۳. http://dx.doi.org/10.29252/jcmh.6.2.16

7. سلطانی نظرلو، مسعود؛ و دلاورپور، محمدآقا. (۱۴۰۴). رابطه کارکردهای اجرایی و خودکارآمدی تحصیلی با اعتیاد به بازی‌های آنلاین. مجله علوم روانشناختی، ۲۴(۱۴۵)، ۶۳–۷۹. http://dx.doi.org/10.52547/JPS.24.145.63

8. عزیزی آرام، سمانه؛ بشرپور، سجاد؛ عطادخت، اکبر؛ و مولوی، پرویز. (۱۴۰۰). اثربخشی تحریک الکتریکی مستقیم فراجمجمه‌ای بر بهبود تنظیم هیجان و نگرش‌های ناکارآمد افراد مبتلا به اختلال شخصیت مرزی. رویش روان‌شناسی، ۱۰(۷)، ۱۱۵–۱۲۶. http://frooyesh.ir/article-1-2755-fa.html

9. فروغی، فریما؛ غلامزاده جفره، مریم؛ کاظمیان مقدم، کبری؛ و عابدی، پروین. (۱۴۰۳). اثربخشی درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد بر تنظیم منفی هیجان، تحمل پریشانی و انعطاف‌پذیری روانی زنان مبتلا به میگرن. مجله دانشگاه علوم پزشکی سبزوار، ۳۱(۵)، ۷۳۳–۷۴۶. https://doi.org/10.30468/jsums.2024.7733.3036

10. میرحسینی، سیدشهروز؛ دهقانی آرانی، فاطمه؛ و صفاری فرد، راضیه. (۱۴۰۲). نقش واسطه‌گری کارکردهای اجرایی در رابطه بین آمادگی یادگیری الکترونیک و عملکرد تحصیلی در زمان شیوع ویروس کرونا. فصلنامه پژوهش‌های کاربردی روانشناختی، ۱۴(۳)، ۱۰۵–۱۱۹. https://doi.org/10.22059/japr.2023.352321.644473

11. نورانی جورجاده، سیده رقیه؛ مشهدی، علی؛ طبیبی، زهرا؛ و خیرخواه، فرزان. (۱۳۹۵). اثر آموزش کارکردهای اجرایی مبتنی بر زندگی روزمره، بر کارکردهای اجرایی کودکان مبتلا به اختلال نارسایی توجه - بیش فعالی. تازه‌های علوم شناختی، ۱۸(۱)، ۶۸–۷۸. http://icssjournal.ir/article-1-433-fa.html

12. Aziziaram, S., Basharpoor, S., Atadokht, A., & Molavi, P. (2021). The effectiveness of Transcranial Direct Current Stimulation (tDCS) on improving Emotion Regulation and dysfunctional attitudes in people with Borderline Personality Disorder. Rooyesh, 10(7), 115–126. http://frooyesh.ir/article-1-2755-en.html.

13. Baghestani, A. R., Javdan, M., & Mohammadi, K. (2024). The Effectiveness of Schema Therapy Integrated with Transcranial Direct Current Stimulation (tDCS) on Emotion Regulation and Executive Functions in Individuals with Depressive Symptoms. Quarterly of Experimental and Cognitive Psychology, 1(3), 58–72. https://quarterlyecp.com/index.php/ecp/article/view/49.

14. Barkley, R. A. (2012). Executive functions: What they are, how they work, and why they evolved. Guilford Press. https://psycnet.apa.org/record/2012-15750-000

15. Bayat, M., Beshrpour, S., Aghajani, S., & Mikaili, N. (2025). Comparison of the efficacy of emotional schema therapy and acceptance and commitment therapy on distress tolerance and emotion regulation difficulty in people with major depressive disorder. Journal of Psychological Science, 24(150), 59–81. https://psychologicalscience.ir/article-1-2616-fa.html

16. Bayat, M., Narimani, M., & Basharpoor, S. (2020). Comparing The Effectiveness of dialectical behavior therapy with acceptance and commitment based therapy on emotion regulation and interpersonal relationships in adults with ADHD. Medical Journal of Mashhad University of Medical Sciences, 62(5.1), 54–74. https://doi.org/10.22038/mjms.2019.14747

17. Besharat, M. A. (2019). Emotion Regulation Difficulty Scale. Thoughts and Behavior in Clinical Psychology, 47(12), 89–92. https://doi.org/10.48308/apsy.2023.231548.1485.

18. Burkhardt, G., Kumpf, U., Crispin, A., Goerigk, S., Andre, E., Plewnia, C.,... & Padberg, F. (2023). Transcranial direct current stimulation as an additional treatment to selective serotonin reuptake inhibitors in adults with major depressive disorder in Germany (DepressionDC): A triple-blind, randomised, sham-controlled, multicentre trial. The Lancet, 402(10401), 545–554. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(23)00640-2.

19. Chrysikou, E. G., Wing, E. K., & van Dam, W. O. (2022). Transcranial Direct Current Stimulation Over the Prefrontal Cortex in Depression Modulates Cortical Excitability in Emotion Regulation Regions as Measured by Concurrent Functional Magnetic Resonance Imaging: An Exploratory Study. Biological Psychiatry: Cognitive Neuroscience and Neuroimaging, 7(1), 85–94. https://doi.org/10.1016/j.bpsc.2019.12.004.

20. Cohen, F., Brooks, C. V., Sun, D., Buse, D. C., Reed, M. L., Fanning, K. M., & Lipton, R. B. (2024). Prevalence and burden of migraine in the United States: A systematic review. Headache, 64(5), 516–532. https://doi.org/10.1111/head.14709.

21. de Brito Aranha, R. E. L., Torro-Alves, N., Andrade, S. M., de Oliveira, E. A., da Silva, B. N. V., da Fonseca, É. K. G.,... & Fernández-Calvo, B. (2022). Effects on pain and cognition of transcranial direct current stimulation over the dorsolateral prefrontal cortex in women with chronic migraine. Neurophysiologie Clinique, 52(4), 333–338. https://doi.org/10.1016/j.neucli.2022.07.005.

22. Esmaili, M., Hashemi, S. E., Mehrabizadeh Honarmand, M., Hamid, N., & Ahmadian, M. (2024). Exploring the lived emotional experiences patients with migraine disorder. Journal of Psychological Science, 22(132), 75–92. https://doi.org/10.52547/JPS.22.132.2467.

23. Filzmoser, N., Webber, I., Kerr, G., et al. (2024). Exploring the link between self-management of migraine and emotional wellbeing: A cross-sectional study of community-dwelling migraine sufferers. BMC Neurology, 24(1), 47. http://dx.doi.org/10.1186/s12883-024-03535-0.

24. Forooghi, F., Gholamzadeh Jofreh, M., Kazemian Moghadam, K., & Abedi, P. (2024). Effectiveness of Acceptance and Commitment Therapy (ACT) on Negative Emotion Regulation, Distress Tolerance and Psychological Resilience in Women with Migraine. Journal of Sabzevar University of Medical Sciences, 31(5), 733–746. https://doi.org/10.30468/jsums.2024.7733.3036.

25. Gratz, K. L., & Roemer, L. (2004). Multidimensional assessment of emotion regulation and dysregulation: Development, factor structure, and initial validation of the difficulties in emotion regulation scale. Journal of Psychopathology and Behavioral Assessment, 26(1), 41–54. https://psycnet.apa.org/doi/10.1023/B:JOBA.0000007455.08539.94.

26. Hawas, Y., Abbas, A., Alkhawaldeh, I. M., Zeid, M. A., Al Azzawi, M. A. D., Alsalhi, H. K., & Negida, A. (2024). Efficacy and safety of transcranial direct current stimulation (tDCS) in treatment of refractory epilepsy: An updated systematic review and meta-analysis of randomized sham-controlled trials. Neurological Sciences, 45(1), 1–17. https://doi.org/10.1007/s10072-024-07866-1.

27. Hendry, A., Bedford, R., Agyapong, M., Begum Ali, J., Bazelmans, T., Ersoy, M.,... & STAARS Team. (2025). Simple Executive Function as an endophenotype of autism-ADHD, and differing associations between simple versus complex Executive Functions and autism/ADHD traits. Scientific Reports, 15(1), 4925. https://doi.org/10.1038/s41598-025-87863-2.

28. Hong, P., Liu, Y., Wan, Y., Xiong, H., & Xu, Y. (2022). Transcranial direct current stimulation for migraine: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. CNS Neuroscience & Therapeutics, 28(7), 992–998. https://doi.org/10.1111/cns.13843.

29. Kaiser Pinotti, L., Castro, A. D. S., de Oliveira Garcia, G. H., Alvim, P. H. P., Roza, T. H., Andrade, F. A.,... & Massuda, R. (2023). Executive functions in migraine patients: A systematic review with meta-analysis. Cognitive Neuropsychiatry, 28(1), 52–66. https://doi.org/10.1080/13546805.2022.2149390.

30. Kuo, H. I., Paulus, W., Batsikadze, G., Jamil, A., Kuo, M. F., & Nitsche, M. A. (2016). Chronic enhancement of serotonin facilitates excitatory transcranial direct current stimulation-induced neuroplasticity. Neuropsychopharmacology, 41(5), 1223–1230. https://doi.org/10.1038/npp.2015.270.

31. Lee, S. H., Lee, Y., Song, M., Lee, J. J., & Sohn, J. H. (2021). Differences in frontal lobe dysfunction in patients with episodic and chronic migraine. Journal of Clinical Medicine, 10(13), 2779. https://doi.org/10.3390/jcm10132779.

32. Longo, V., Barbati, S. A., Re, A., Paciello, F., Bolla, M., Rinaudo, M.,... & Grassi, C. (2022). Transcranial direct current stimulation enhances neuroplasticity and accelerates motor recovery in a stroke mouse model. Stroke, 53(5), 1746–1758. https://doi.org/10.1161/strokeaha.121.034200

33. Magierek, V., Carvalho, L. S. G. D., Assis, C. G. B. D., & Jurno, M. E. (2024). Executive and attentional functions in patients with migraine. Revista Headache Medicine, 15(1), 18–24. https://headachemedicine.com.br/index.php/hm/article/view/793

34. Mirhosseini, S. S., Dehghani-Arani, F., & Safarifard, R. (2023). The Mediating Role of Executive Functions in the Relationship Between E-Learning Readiness and Academic Performance During the COVID-19 Pandemic. Journal of Applied Psychological Research, 14(3), 105–119. https://doi.org/10.22059/japr.2023.352321.644473.

35. Narmashiri, A., & Akbari, F. (2025). The Effects of Transcranial Direct Current Stimulation (tDCS) on the Cognitive Functions: A Systematic Review and Meta-analysis. Neuropsychology Review, 35(1), 126–152. https://doi.org/10.1007/s11065-023-09627-x.

36. Nascimento, B. S. R., de Araujo e Araujo, A. C. R., Pires, J. A. P., et al. (2024). Epidemiology of migraine and other cephalic pain syndromes in Brazil. Journal of Neurology and Stroke, 14(3), 82–86. https://www.medcrave.com/articles/det/28402/Epidemiology-of-migraine-and-other-cephalic-pain-syndromes-in-Brazil.

37. Nasiri, F., Ellard, K. K., Mashhadi, A., Bigdeli, I., & Ghanaei-Chamanabad, A. (2023). Augmenting the unified protocol with transcranial direct current stimulation: Effects on emotion regulation and executive dysfunction. Clinical Psychology & Psychotherapy, 30(2), 446–457. https://doi.org/10.1002/cpp.2812.

38. Noorani Jurjadeh, S. R., Mashhadi, A., Tabibi, Z., & Kheirkhah, F. (2016). Effectiveness of Executive Functions Training Based on Daily Life on Executive Functioning in Children with Attention Deficit/Hyperactivity Disorder. Advances in Cognitive Sciences, 18(1), 68–78. http://icssjournal.ir/article-1-433-en.html.

39. Schmitz, N., Arkink, E. B., Mulder, M., Rubia, K., Admiraal-Behloul, F., Schoonmann, G. G.,... & van Buchem, M. A. (2008). Frontal lobe structure and executive function in migraine patients. Neuroscience Letters, 440(2), 92–96. https://doi.org/10.1016/j.neulet.2008.05.033

40. Sebastianelli, G., Atalar, A. Ç., Cetta, I., et al. (2024). Insights from triggers and prodromal symptoms on how migraine attacks start: The threshold hypothesis. Cephalalgia, 44(10), 28–45. https://doi.org/10.1177/03331024241287224.

41. Solhi, M., Derakhshan, A., & Ünsal, B. (2025). Associations between EFL students’ L2 grit, boredom coping strategies, and emotion regulation strategies: A structural equation modeling approach. Journal of Multilingual and Multicultural Development, 46(2), 224–243. http://dx.doi.org/10.1080/01434632.2023.2175834.

42. Soltani Nazarloo, M., & Delavarpour, M. (2025). The relationship between executive functions and academic self-efficacy with addiction to online games. Journal of Psychological Science, 24(145), 63–79. https://doi.org/10.52547/JPS.24.145.63.

43. Song, X., Zhu, Q., Su, L., Shi, L., Chi, H., Yan, Y.,... & Yang, J. (2024). New perspectives on migraine treatment: A review of the mechanisms and effects of complementary and alternative therapies. Frontiers in Neurology, 15, 1372509. https://doi.org/10.3389/fneur.2024.1372509.

44. Vergallito, A., Riva, P., Pisoni, A., & Romero Lauro, L. J. (2018). Modulation of negative emotions through anodal tDCS over the right ventrolateral prefrontal cortex. Neuropsychologia, 119, 128–135. https://doi.org/10.1016/j.neuropsychologia.2018.07.037.

45. Wilcox, S. L., Veggeberg, R., Lemme, J., Hodkinson, D. J., Scrivani, S., Burstein, R., Becerra, L., & Borsook, D. (2016). Increased Functional Activation of Limbic Brain Regions during Negative Emotional Processing in Migraine. Frontiers in Human Neuroscience, 10, 366. https://doi.org/10.3389/fnhum.2016.00366.

46. Zebardast, A., & Shafieetabar, M. (2019). Positive/Negative Affect, Strategies of Cognitive Emotion Regulation and Alexithymia in Female Patients with Migraine Headache. Journal of Child Mental Health, 6(2), 180–193. http://dx.doi.org/10.29252/jcmh.6.2.16.