اثربخشی برنامه مداخله روان‌شناختی خانواده‌محور مبتنی بر تعامل مادر - کودک، بر کمال زدگی، اضطراب و کیفیت رابطه مادر - کودک

دیدگر, هانیه; نقاش تهرانی, سید سعید; افروز, غلامعلی; دری, نگین

doi:10.66224/jps.25.163.2

پیام خود را بنویسید

ارسال به ایمیل

پاییز 1405(مهر)، برگشت به فهرست مقالات | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ 10.66224/jps.25.163.2

اثربخشی برنامه مداخله روان‌شناختی خانواده‌محور مبتنی بر تعامل مادر - کودک، بر کمال زدگی، اضطراب و کیفیت رابطه مادر - کودک

هانیه دیدگر

، سید سعید نقاش تهرانی^*

، غلامعلی افروز

، نگین دری

گروه روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، ایران. ، Spnaghash@ut.ac.ir

چکیده: (36 مشاهده)

زمینه: کمال زدگی، اضطراب و کیفیت رابطه مادر - کودک مادران به‌عنوان عواملی تاثیرگذار در بروز و تداوم مشکلات روان‌شناختی فرزندان شناخته می شوند. با وجود اهمیت این موضوع، مطالعات اندکی به بررسی اثربخشی مداخلات خانواده‌محور بر کمال زدگی، اضطراب مادران و پیامدهای آن بر رابطه والد - کودک پرداخته‌اند.
هدف: هدف پژوهش حاضر، بررسی اثربخشی برنامه مداخله روان‌شناختی خانواده‌محور مبتنی بر تعامل مادر - کودک (PCIT) ، بر کمال زدگی، اضطراب و کیفیت رابطه مادر - کودک بود.
روش: روش این پژوهش، نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون - پس‌آزمون با گروه گواه بود. جامعه آماری شامل تمامی مادران کودکان ۶ تا ۱۲ ساله مناطق ۴، ۷ و ۸ شهر تهران در سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۴ بود. تعداد ۳۰ نفر به روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب و به‌صورت همتاسازی در دو گروه آزمایش و گواه (۱۵ نفر در هر گروه) جایگذاری شدند. گروه آزمایش طی ۱۰ جلسه انفرادی ۹۰ دقیقه‌ای برنامه مداخله درمانی PCIT را دریافت کرد. این پروتکل بر اساس اصول درمان مبتنی بر تعامل والد - کودک (PCIT) آیبرگ و همکاران (2011) طراحی شده است. داده‌ها با استفاده از پرسشنامه کمال زدگی هیل (هیل و همکاران، ۲۰۰۴)، پرسشنامه اضطراب حالت - رگه اسپیلبرگر (اسپیلبرگر و همکاران، ۱۹۷۰) و مقیاس رابطه والد - کودک پیانتا (پیانتا، ۱۹۹۴) جمع‌آوری و با آزمون تی‌مستقل و تحلیل کوواریانس (ANCOVA) از طریق نرم‌افزار SPSS نسخه ۲۶ تحلیل شدند.
یافته‌ها: نتایج نشان داد که برنامه مداخله درمانی PCIT منجر به کاهش معنادار نمرات کمال زدگی (P<0/003)، اضطراب حالت (P<0/002) و اضطراب رگه (P<0/005) مادران در گروه آزمایش شد. همچنین کیفیت رابطه مادر - کودک در این گروه به‌طور معناداری بهبود یافت (P<0/001)، به‌گونه‌ای که مؤلفه‌های صمیمیت و رابطه مثبت کلی افزایش و تعارض و وابستگی نابهنجار کاهش یافتند.
نتیجه‌گیری: برنامه مداخله روان‌شناختی خانواده‌محور مبتنی بر PCIT می‌تواند به‌عنوان یک مداخله مؤثر در کاهش کمال زدگی و اضطراب مادران و بهبود کیفیت رابطه مادر - کودک مورد استفاده قرار گیرد. پیشنهاد می‌شود مراکز مشاوره، مدارس و سازمان‌های مرتبط با سلامت روان خانواده از این رویکرد در برنامه‌های آموزشی و درمانی بهره‌مند شوند.

شماره‌ی مقاله: 2

واژه‌های کلیدی: تعامل والد-کودک، کمال‌زدگی، اضطراب، رابطه مادر-کودک، برنامه مداخالت روانشناختی خانواده محور

نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي
دریافت: 1405/2/20 | پذیرش: 1405/5/20 | انتشار: 1405/7/1

فهرست منابع

1. ابارشی، زهره؛ طهماسیان، کارینه؛ مظاهری، محمدعلی؛ و پناغی، لیلی. (۱۳۸۸). تأثیر آموزشی ارتقای روانی - اجتماعی کودک از طریق بهبود تعامل مادر - کودک بر خودکارآمدی والدگری و رابطه مادر و کودک زیر سه سال. فصلنامه پژوهش در سلامت روانشناختی، ۳(3)، ۵۰-۵۲ . https://rph.khu.ac.ir/article-1-115-fa.html

2. جمشیدی، بهنام؛ حسین‌چاری، مسعود؛ حقیقت، شهربانو؛ و رزمی، محمدرضا. (۱۳۸۸). اعتباریابی مقیاس جدید کمال‌گرایی. علوم رفتاری، ۳(1)، ۳۵- ۴۳ . https://www.behavsci.ir/article_67618.html

3. خانی‌پور، حمید؛ محمدخانی، پروانه؛ و طباطبایی، سعید. (۱۳۹۰). راهبردهای کنترل فکر و رگه اضطراب: پیش‌بینی‌کننده‌های نگرانی بیمارگون در نمونه غیربالینی. مجله علوم رفتاری، ۵(2)، ۱۷۳-۱۷۸ . https://www.behavsci.ir/article_67730.html

4. کشاورز فتیده، منظر و جهانیان، رمضان. (۱۴۰۲). تأثیر کمال‌گرایی والدین بر خلاقیت، اضطراب و عملکرد تحصیلی دانش‌آموزان متوسطه اول. مطالعات روانشناسی و علوم تربیتی، ۵(53)، ۴۲۷-۴۵۵ . https://civilica.com/doc/1703820

5. کلاهی حشمت، فریده؛ افروز، غلامعلی و استکی، مهناز. (۱۳۹۹). طراحی و تدوین برنامه جامع مداخلات خانواده‌محور و ارزیابی اثربخشی آن بر سلامت روان والدین کودکان با اختلال‌های هیجانی و رفتاری. مجله مطالعات ناتوانی، ۱۰، ۱-۸ . https://doi.org/10.1001.1.23222840.1399.10.0.128.7

6. مهرام، بهروز. (1373). هنجاریابی آزمون اضطراب اشپیلبرگر در شهر مشهد، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه علامه طباطبائی.https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/fdc6e5be7ba1f47181e137f7a158f4b9

7. موسوی حسینی، سیدامین و عبدالمنافی، وحید. (۱۴۰۲). تبیین مشکلات یادگیری کودکان بر اساس سبک فرزندپروری ادراک‌شده و کمال‌گرایی والدین در دانش‌آموزان دبستانی. مطالعات روانشناسی و علوم تربیتی، ۹(2)، ۵۷۶-۵۸۹.

8. Affrunti, N. W., & Woodruff-Borden, J. (2015). Parental perfectionism and overcontrol: Examining mechanisms in the development of child anxiety. Journal of Abnormal Child Psychology, 43(3), 517-529. https://doi.org/10.1007/s10802-014-9914-5

9. Affrunti, N. W., Geronimi, E. M. C., & Woodruff-Borden, J. (2015). Language of perfectionistic parents predicting child anxiety diagnostic status. Journal of Anxiety Disorders, 34, 94-102. https://doi.org/10.1016/j.janxdis.2015.06.006

10. Carmo, C., Gomes, C., Canavarro, M. C., & Moreira, H. (2021). Parenting perfectionism and child outcomes: A systematic review. Clinical Psychology Review, 85, 101982. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2021.101982

11. Carmo, C., Oliveira, D., Brás, M., & Faísca, L. (2021). The influence of parental perfectionism and parenting styles on child perfectionism. Children, 8(9), 777. https://doi.org/10.3390/children8090777

12. Cheung, S. K., Chan, W. W. L., & Fong, R. W. (2024). Mechanisms underlying the relations between parents' perfectionistic tendencies and young children's mathematical abilities. British Journal of Educational Psychology. https://doi.org/10.1111/bjep.12673

13. Curran, T., & Hill, A. P. (2019). Perfectionism is increasing over time: A meta-analysis of birth cohort differences from 1989 to 2016. Psychological Bulletin, 145(4), 410-429. https://doi.org/10.1037/bul0000138

14. Curran, T., & Hill, A. P. (2022). Young people's perceptions of their parents' expectations and criticism are increasing over time: Implications for perfectionism. Psychological Bulletin, 148(1-2), 107-128. https://doi.org/10.1037/bul0000347

15. Driscoll, K., & Pianta, R. C. (2011). Mothers' and fathers' perceptions of conflict and closeness in parent-child relationships during early childhood. Journal of Early Childhood and Infant Psychology, 7, 1-24.

16. Eyberg, S. M. (1999). Parent-Child Interaction Therapy: Integrity checklists and session materials. PCIT International.

17. Eyberg, S. M., & Funderburk, B. W. (2011). Parent-Child Interaction Therapy: A comprehensive guide. Guilford Press.

18. Ferrari, M., Hunt, C., Harrysunker, A., Abbott, M. J., Beath, A. P., & Einstein, D. A. (2019). Self-compassion interventions and psychosocial outcomes: A meta-analysis of randomized controlled trials. Mindfulness, 10(8), 1455-1473. https://doi.org/10.1007/s12671-019-01134-6

19. Flett, G. L., & Hewitt, P. L. (2002). Perfectionism: Theory, research, and treatment. American Psychological Association. https://doi.org/10.1037/10458-000

20. Flett, G. L., & Hewitt, P. L. (2002). Perfectionism and maladjustment: An overview of theoretical, definitional, and treatment issues. In G. L. Flett & P. L. Hewitt (Eds.) , Perfectionism: Theory, research, and treatment (pp. 5-31). American Psychological Association. https://doi.org/10.1037/10458-001

21. Gilbert, P. (2010). Compassion focused therapy: Distinctive features. Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203851197

22. Hashemi Ashtiyani, P., Madani, F., & Janbozorgi, M. (2023). The effectiveness of cognitive-analytic intervention on obsessive-compulsive symptoms. Journal of Disability Studies, 13, 138-148. http://jdisabilstud.org/article-1-2996-fa.html

23. Hewitt, P. L., & Flett, G. L. (1991). Perfectionism in the self and social contexts: Conceptualization, assessment, and association with psychopathology. Journal of Personality and Social Psychology, 60(3), 456-470. https://doi.org/10.1037/0022-3514.60.3.456

24. Hill, R. W., Huelsman, T. J., Furr, R. M., Kibler, J., Vicente, B. B., & Kennedy, C. (2004). A new measure of perfectionism: The Perfectionism Inventory. Journal of Personality Assessment, 82(1), 80-91. https://doi.org/10.1207/s15327752jpa8201_13

25. Jafarian, H., Yasar, Pirani, Z., & Ein Ali, Z. (2024). A parental burnout modelling based on perfectionism mediated through self-compassion in parents of students suffering from specific learning behavioral disorder. Acta Psychologica, 246, 104227. https://doi.org/10.1016/j.actpsy.2024.104227

26. Jefferson, T., & Atkinson, M. (2019). The effect of mindfulness interventions for parents on parenting stress and youth psychological functioning: A systematic review. Frontiers in Psychology, 10, 1336. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2019.01336

27. Limburg, K., Watson, H. J., Hagger, M. S., & Egan, S. J. (2017). The relationship between perfectionism and psychopathology: A meta-analysis. Journal of Clinical Psychology, 73(10), 1301-1326. https://doi.org/10.1002/jclp.22435

28. McLeod, B. D., Wood, J. J., & Weisz, J. R. (2007). Examining the association between parenting and childhood anxiety: A meta-analysis. Clinical Psychology Review, 27(2), 155-172. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2006.09.002

29. McNeil, C. B., & Hembree-Kigin, T. L. (2010). Parent-Child Interaction Therapy (2nd ed.). Springer. https://doi.org/10.1007/978-0-387-88639-8

30. Moreira, H., Gouveia, M. J., Carona, C., Silva, N., & Canavarro, M. C. (2015). Maternal attachment and children's quality of life: The mediating role of self-compassion and parenting stress. Journal of Child and Family Studies, 24(8), 2332-2344. https://doi.org/10.1007/s10826-014-0036-z

31. Mori, H. (2022). Parenting behaviors and trait perfectionism: A meta-analytic test of the social expectations and social learning models. Journal of Research in Personality, 96, 104180. https://doi.org/10.1016/j.jrp.2021.104180

32. Neff, K. D., & Germer, C. K. (2013). A pilot study and randomized controlled trial of the mindful self-compassion program. Journal of Clinical Psychology, 69(1), 28-44. https://doi.org/10.1002/jclp.21923

33. Pianta, R. C. (1994). Child-Parent Relationship Scale (CPRS). University of Virginia.

34. Pianta, R. C. (1994). Patterns of relationships between children and kindergarten teachers. Journal of School Psychology, 32(1), 15-31. https://doi.org/10.1016/0022-4405(94)90026-4

35. Spielberger, C. D., Gorsuch, R. L., & Lushene, R. E. (1970). STAI manual for the State-Trait Anxiety Inventory. Consulting Psychologists Press.

36. Thomas, R., & Zimmer-Gembeck, M. J. (2012). Parent-Child Interaction Therapy: A review and meta-analysis. Clinical Child and Family Psychology Review, 15(1), 43-61. https://doi.org/10.1007/s10567-011-0105-7

37. Thomas, R., & Zimmer-Gembeck, M. J. (2012). Parent-Child Interaction Therapy: An evidence-based treatment for child maltreatment. Journal of Clinical Child & Adolescent Psychology, 41(3), 276-288. https://doi.org/10.1080/15374416.2012.663283

38. Tinlin-Dixon, R. (2024). Using cognitive analytic therapy as a transdiagnostic intervention for comorbid personality disorder, posttraumatic stress disorder, and functional neurological symptom disorder: A case report of a 68 woman's journey toward the integration of dissociated self-states. Clinical Case Studies, 23(2), 146-164. https://doi.org/10.1177/15346501231198483

39. Verner-Filion, J., & Gaudreau, P. (2010). From perfectionism to academic adjustment: The mediating role of achievement goals. Personality and Individual Differences, 49(3), 181-186. https://doi.org/10.1016/j.paid.2010.03.029

40. Walsh, F. (2021). Family resilience: A developmental approach. Guilford Press.

41. Walsh, F. (2021). Strengthening family resilience (4th ed.). Guilford Press.

42. Woodruff-Borden, J., Morrow, C., Bourland, S., & Cambron, S. (2002). The behavior of anxious parents: Examining mechanisms of transmission of anxiety from parent to child. Journal of Clinical Child & Adolescent Psychology, 31(3), 364-374. https://doi.org/10.1207/S15374424JCCP3103_08

43. Yap, M. B. H., Pilkington, P. D., Ryan, S. M., & Jorm, A. F. (2014). Parental factors associated with depression and anxiety in young people: A systematic review and meta-analysis. Journal of Affective Disorders, 156, 8-23. https://doi.org/10.1016/j.jad.2013.11.007